Khi một người qua đời mà không để lại di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, di sản được chia theo pháp luật theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Những người thừa kế có thể đến văn phòng công chứng để lập văn bản khai nhận di sản hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản, làm căn cứ sang tên nhà đất, rút tiền tiết kiệm, chuyển quyền sở hữu xe.
1. Ai được hưởng thừa kế theo pháp luật?
Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế theo pháp luật được xếp theo thứ tự:
- Hàng thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
- Hàng thứ hai: ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột gọi người chết là ông bà.
- Hàng thứ ba: cụ nội, cụ ngoại, bác, chú, cậu, cô, dì ruột, cháu ruột gọi người chết là bác, chú, cậu, cô, dì.
Những người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau. Hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước (do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản).
2. Hồ sơ cần chuẩn bị
- Giấy tờ tùy thân của tất cả người thừa kế.
- Trích lục khai tử của người để lại di sản.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ: giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, quyết định công nhận con nuôi…
- Trích lục khai tử của cha mẹ người mất, hoặc người thừa kế đã chết (nếu có).
- Bản chính giấy tờ về tài sản: sổ đỏ, sổ hồng, sổ tiết kiệm, đăng ký xe…
3. Trình tự thực hiện
- Nộp hồ sơ tại văn phòng công chứng; công chứng viên kiểm tra quan hệ thừa kế và giấy tờ tài sản.
- Niêm yết việc thụ lý văn bản thừa kế tại UBND cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người để lại di sản (và nơi có bất động sản, nếu khác) trong thời hạn 15 ngày theo quy định. Văn phòng thực hiện việc niêm yết.
- Ký văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản trước công chứng viên khi hết thời hạn niêm yết mà không có khiếu nại, tố cáo.
- Đăng ký biến động sang tên tại cơ quan có thẩm quyền.
4. Một số lưu ý
- Người thừa kế ở xa có thể ủy quyền cho người khác thực hiện, hoặc lập văn bản từ chối nhận di sản nếu không muốn nhận.
- Thời hiệu yêu cầu chia di sản là 30 năm với bất động sản, 10 năm với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015).
- Nếu các bên có tranh chấp, văn phòng công chứng không thể giải quyết; các bên cần hòa giải hoặc khởi kiện tại Tòa án.
Mỗi hồ sơ thừa kế có đặc thù riêng. Hãy đặt lịch để công chứng viên kiểm tra giấy tờ cụ thể.
